فناوري اطلاعات در برنامه هاي آموزشي و بررسي روش‌هاي مؤثر كاربرد رايانه در ايجاد و رشد خلاقيت

مقدمه :

 بررسی اهداف آموزش و پرورش در سطح جهان و ايران ، به خصوص در طرح کليات نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ايران [1] نشان می دهد که هدف اساسی ، تربيت افرادی است که با اتکاء به نيروی اراده و تعقل خويش منطقی و خلاق بيانديشند و به جای وابستگی و استفاده از دستاوردهای اقتصادی و فرهنگی ديگران ، مولد دانش ، تکنولوژی و فرهنگ مناسب برای زندگی مستقل ، فعال و خلاق در « عصر دانايی » باشند .

اين موضوع اخيرا” توجه بسياری از انديشمندان و مسئولان کشورهای مختلف و به ويژه ممالک در حال توسعه را به خود جلب کرده است به نحوی که تغيير نظام آموزش و پرورش از نظری صرف به نظری توأم با عمل (کاربردی) و پرورش افراد پويا و خلاق به جای افراد ايستا مورد توجه خاصی قرار گرفته است . درضمن ، خلاقيت و نوآوری به عنوان يک شاخص در گزينش افراد در مشاغل مختلف و از جمله صنايع نيز مطرح گرديده است .

درباره مفهوم خلاقيت تعريف های متعدد و گاه متضادی ارائه شده است ولی در مورد تعريف زير يک اتفاق کلی مشاهده شده است .

 « خلاقيت توانايی فرد برای توليد ايده ها ، نظريه ها ، بينش ها يا اشياء جديد و بديع و بازسازی مجدد درعلوم و ساير زمينه ها است که توسط متخصصان ، اصيل و از نظر علمی ، زيباشناسی ، تکنولوژی و اجتماعی با ارزش تلقی گردد .»

يکی از سؤالاتی که در چهار دهه گذشته ، ذهن بسياری از پژوهشگران و انديشمندان تعليم و تربيت را به خود مشغول کرده و تحقيقات بسياری را به وجود آورده اين است که « آيا می توان خلاقيت را پرورش داد ؟ »

بررسی پيشينه های تحقيقات (مک کين ۱٩٦٨) و (مانسفيد و باس ۱٩٨۱) و (کتل و بوچر ۱٩٦٨) نشان می دهد که پيروان اصالت ذات ، خلاقيت را يک توانايی و صفت بالقوه   تلقی می کردند ولی حتی متفکران پيشرو (ترمن ۱٩٢٥) ، (کاکس ۱٩٢٦) و (گالتن ۱٨٦٩) نيز بر اين باور بودند که هر چند خلاقيت نيز مانند هوش بعد ارثی دارد ، باز هم عوامل محيطی می توانند بر اين توانايی اثر بگذارند .

در رابطه با پرورش خلاقيت ، پژوهش ها (آلبيرخ ۱٩٨٧) ، (محمدی ۱٣٧٠) نشان داده اند که افراد خلاق به مراتب بيش از افراد غير خلاق ، توانايی پرورش خلاقيت را در ديگران دارند .[2]

 وانگ [3]  (۱٩٩٠ به نقل از ولف و همکاران ۱٩٨٧) در يک مطالعه نتيجه می گيرد که در ميان ٢٢٨ عاملی که بر يادگيری تأثير می گذارد ، فراشناخت دارای تأثير بسيار مثبتی است . مطالعات نشان می دهد که دانشجويان دارای فراشناخت بالا ، پيشرفت تحصيلی بيشتری داشته اند .[4]  سرعت فوق العاده تحول در همه ابعاد زندگی بشر به ويژه در حوزه توليد ، ارتباط و اطلاعات از يکسو و نزديک شدن و به هم پيوستن سرنوشت کشورها از سوی ديگر ، نوعی انگيزه اجتماعی پديد آورده است که می توان آن را نوجوﺋﻲ و نوآوری ناميد . اين انگيزه و ناخشنودي ها و ناخرسندی های همراه آن در بسياری از اجتماعات ، به خصوص کشورهای در حال پيشرفت ، زمينه را برای اصلاحات و گاه انقلاب های  سياسی ، اجتماعی و فرهنگی و ازجمله نوسازی نظام آموزش و پرورش فراهم کرده است و مردم اين اجتماعات درباره وضع خود و چگونگی تعليم و تربيت فرزندان خويش به چون و چرا می پردازند .

آنها گاه چنان شيفته نو و نوآوری می شوند که سنتهای سنجيده برآمده از ميراث فرهنگی خود و امکانات و شرايط نوسازی و نوآوری را از ياد می برند و در ميان کهنه و نو سردرگم می مانند .

 رايانه با قابليت های فراوانی که دارد ، قادر است دانش آموزان را به سوی خودآموزی ، خود فعالی ، تعميق درک و فهم و پرورش استعداد و خلاقيت رهنمون سازد ، به علاوه امکان تداوم و خارج ساختن آموزش از حصار مدارس به ويژه هدايت آن به داخل منازل را    ميسر می سازد . اما به لحاظ برخی محدوديت ها از جمله عدم شناخت معلمان از کارآيی آموزشی رايانه ، بی توجهی نظام تعليم و تربيت کشور به اين مسئله و به هر دليل ديگری که تصور شود ، متأسفانه مدارس ما از اين ماشين ارزشمند به مثابه ابزاری آموزشی  محروم اند . در اين پژوهش کوشيده ايم به برخی امتيازات آموزشی اين ماشين که برای توسعه آموزش ، يادگيری و خلاقيت بسيار مفيدند اشاره نماييم .

به اميد روزی که از رايانه به منزله يک ابزار آموزشی در چرخه فعاليت های آموزشی و پرورشی استفاده شود نه به عنوان وسيله ای تجملی و زينت بخش .



۱. مصوب شورای تغيير بنيادی نظام آموزش و پرورش ، ستاد اجرايی تغيير بنيادی نظام آموزش وپرورش ، خرداد ۱٣٧٦

۱. حسينی ، فخرالسادات ، بررسی آموزش به کارگيری راهبردهای يادگيری بر خلاقيت و پيشرفت تحصيلی ، پايان نامه کارشناسی ارشد

   ۱٣٨٠

2. Wong

۱. انصاری جعفری ، رقيه ، بررسی راهبرد يادگيری و خلاقيت دانش آموزان ، پايان نامه کارشناسی ارشد ، ٧٦ـ٧٥